//-->
 

 

 

Hayaller...

DIYARBAKIR ILI SEHRI KENTI BISMIL ILCESI TARIHI TARIHCESI RESIMLER FOTOGRAFLAR

!~~Bismil ~~!

 

Bismilin Tarihçesi

 

1936 yılında ilçe olan BİSMİL,Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Diyarbakır iline bağlı en büyük ilçedir. Kuruluşu yeni olmakla beraber son yıllarda yapılan arkeolojik kazılar neticesinde tarihinin çok eskilere dayandığı anlaşılmıştır. İlçenin merkezinde eski kalıntılara rastlanmamakla beraber İlçe yakınlarında bulunan bazı köylerde çok eski yerleşim ve ören yerlere rastlamak mümkündür. Rivayetlere göre bu yerleşim ve ören yerleri tarih süreci içerisinde ilçemize ev sahipliği yaptığı söylenmektedir.

İlçemizin Kuruluşu yeni olmakla beraber adının varlığı ile ilgili şimdiye kadar 3 görüş ortaya atılmaktadır. Bu üç görüş ve rivayet çeşitli zaman dilimlerinde meydana geldiği için üç görüşün de haklılık payları mevcuttur. Ancak son görüş halen kabul görmektedir.

Bundan 4.000 yıl önce(M.ö.2000) Asurlular ile Huriler arasında Dicle ovasının paylaşımı ve Mezopotamya üzerinde egemenlik kurma nedeniyle sürekli savaşlar meydana gelmiştir. Asurlular şimdiki ÜÇTEPE köyünde bulunan ve halen çok büyük bir kısmı tepe altında bulunan büyük bir saray yaparak burayı Hurilere saldırıda ileri üs karakolu olarak kullanmışlardır. Bu sarayın adı TUŞPA olup Asur kralı Banibal tarafından yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu Sarayın bulunması 1865 yılında ünlü İngiliz Seyyahı TAYLOR'un Bismil'e gelerek ÜÇTEPE höyüğü üzerinde yapmış olduğu kazıda Asurca yazılı iki DİKİLİTAŞ'ı bulması ile başlamıştır. İngiliz Seyyah TAYLOR,bulduğu bu DİKİLİTAŞ'ları alarak Dünyaca ünlü en büyük müze olan BİRİTİSH Müzesine götürmüş ve halen bu kitabeler orada sergilenmektedir. İşte bu DİKİLİTAŞLAR'ın müzede sergilenmesi ile dünyanın gözü İlçemize çevrilmiştir. Bunun üzerine İstanbul Üniversitesi Arkeoloji Ana Bilim Dalı Profesörlerinden Sayın Veli SEVİN'in başkanlık ettiği 12 kişilik bir kazı heyeti İlçemize gelerek bu Höyük üzerinde kazı ve incelemelere başladı. Yapılan 4 kazı sonucunda 1989 yılında dünyanın harikalarından sayılan ve 6 metre kalınlığında ve adı tarihte TUŞPA olarak geçen büyük bir Asur Sarayının kalıntıları bulundu. Yine bu kazılarda Huriler,Asurlular,Romalılar ve Helenistik çağa ait bir çok altın,bronz heykeller,çeşitli paralar,cam eşyalar ve çok sayıda tarihi eserler bulunmuştur. Bulunan bu eserler halen Diyarbakır Müzesinde sergilenmektedir. Ancak daha önce bulunan Dikilitaşlar(Kitabeler) ne yazık ki ülkemize getirtilememiştir. Bu höyük dünyanın en eski yerleşim birimlerinden biri olduğu ve bulunan sarayı Asurlara ait dünyanın en büyük casusluk merkezi olduğu ortaya çıkarılmıştır. Asurlar stratejik önemi bulunan bu sarayı Şimdiki Diyarbakır'a bağlamak için Üçtepe ile Anbar beldesi arasında bulunan Dicle nehri üzerine bir karayolu köprüsü yaptırmıştır. İpek Yolunun güney kolu bu köprü vasıtası ile yapılmakta idi. Bu köprünün halen kalıntıları Dicle altında mevcut olup,taşlarının Demiryolu Köprülerinde kullandığı rivayet edilmektedir. Asurlar M.Ö. 1050 yılında Hurileri büyük bir yenilgiye uğratarak Mezopotamya’nın içlerine çekilmelerini sağlamıştır. Bu savaşta Dicle nehrinin insan kanından dolayı kırmızı aktığı rivayet edilmektedir. Asur Orduları yaptıkları her seferde hem Huri,hem de Urartu medeniyetlerine büyük zarar vermiş-lerdir. Asur Kralı Salmanasar'ın TUŞPA'da ortaya çıkarılan ve kendi adına diktirdiği ve halen Londra BİRİTİSH müzesinde sergilenen iki Dikilitaşta (kitabede),"Güzel Fidanlıkları dağıttım,Dillere destan asma bağlarını tahrip eyledim,bahçeleri ve eşsiz güzellikteki sarayları atlarımızın ayakları altında ezdim,sazlık kadar sık ormanları yaktırıp kestirdim"ibaresine rastlanmıştır. Daha sonra Huriler toparlanarak Asurlulara büyük bir saldırı düzenleyerek Asurluların Diyarbakır havalisi üzerindeki hakimiyetine son vermiştir. İşte bu nedenle halen ilçemizin bulunduğu çevre çok eskilerde de çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yapmıştır. İlçemizin ismi ile ilgili rivayetlere gelince;

Birinci Rivayet:-Bundan takriben 2000 yıl önce İran tarafından gelen köle tacirleri Bismil'in Kurmuşlu köyü yakınlarında konaklarken köleler arasında çıkan bir isyanla köle tacirlerinin imha edildiği ve bu kafilede bulunanların uzun yıllar halen kalıntıları bulunan eski mağara ve köprünün bulunduğu mevkide kalarak hayvancılık ve balıkçılıkla uğraştıkları tahmin edilmektedir. Dicle Nehrinin sık sık yatak değiştirmesi sonucunda yapılan evlerin yıkılması ile yerleşim yerlerini değiştirmek zorunda kaldıkları ve bu amaçla halen harabeleri bulunan ve Bismil'in içme suyunun önemli bir kısmının sağlandığı KIRK-PIYAR mevkiinde 20 evlik bir yerleşim yeri kurdukları ve farsçada BİSTMAL olarak adlandırılması sonucunda Dicle’nin Şimdiki güney kesiminden geçen İpek Yolu kervancıları bu mevkiie BİSTMAL denildiği ve daha sonraki yıllarda bu adın Bismil olarak değiştirildiği rivayet edilmektedir.

İkince Rivayet-Evliye Çelebi 1600 li yıllarda Seyahatnamesinde Diyarbakır hanlarında konaklayan Kervan sahiplerinin biri birine "PİS MİLİ" nasıl geçtiklerini sorduklarını,çünkü Dicle nehrinin oluşturduğu ve bataklık haline gelen alevyonları(ki;bu yörede buna MİL denildiği bilinmektedir)deve kervanlarının aşmakta zorlandıkları ve bu mevkiin PİSMİL olarak adlandırıldığı ve daha sonraki yıllarda PİSMİL adının BİSMİL olarak değiştirildiği rivayyet edilmektedir. Kurmuşlu Çayı ile Dicle Nehrinin birleştiği yer ile Aralık Köyü önündeki eski yerleşim birimlerinde yapılan kazılarda buraların eski yerleşim yerleri olduğu ve kazılar sonucunda Asurlara ait bazı eserler bulunmaktadır.

Üçüncü Rivayet-1700 li yılların başında tahminen Konya'dan veya Musul'dan gelen bir aşiret şimdiki Of Köyü ve Pamuk Çay karşısındaki DOLAMA mevkii denilen yerde yerleşim alanı kurup,bilahare Dicle nehrinin güney kesiminde konakladıkları ve bu aşiretin isiminin BASMİL aşireti olduğu ve bu yerleşim yerine uzun zaman BASMİL denildiği ve Cumhuriyet döneminde adının BİSMİL olarak değiştirildiği rivayet edilmektedir. Üç görüş de çeşitli zaman birimlerinde meydana çıktığı için haklılık payları çoktur. Arkeologlar tarafından yapılacak kazılar neticesinde Bismil'in tarihi hakkında daha fazla bilgi edileceği tahmin edilmektedir .

Yapılacak kazıların yanlızca ÜÇTEPE höyüğü ile sınırlı kalmayacağı,Bismil'in çeşitli yerlerinde bulunan Ören Yerlerini ve diğer yığma tepeleri de kapsayacaktır. Üçtepe mevkiinde yapılan kazılar neticesinde ortaya çıkan tarihi eserler halen Diyarbakır Müzesinde sergilenmektedir.

 

 

COĞRAFİ KONUMU

Yerleşim alanı düzlük olup,Dicle Ovasının verimli topraklarına sahiptir. Dicle nehiri ilçemizin ortasından geçmektedir. Kuzeyinde ve güneyinde hafif tepelikler bulunmaktadır. İlçe Dicle ovasında kurulmuştur. Güneydoğu Toroslar ilçemizin güneyinden geçmektedir. Bu dağlara halk arasında kalleş dağlar adı verilmektedir. Çünkü Akdeniz’den ve Ortadoğu’dan gelen sıcak hava akımının İlçemize girmesini engellemektedir. Kızıltepe ve Şanlıurfa'da tropikal bitkilerin yetişmesine karşılık tam bir karasal iklim sahip olan ilçemizde bu Akdeniz'e özgü bitkiler yetişmemektedir.

AKARSU VE GÖLLER :

İlçemizden Dicle Nehiri geçmekte olup,bu nehire irili ufaklı bir çok çay ve dere dökülmektedir. Bu çayların en önemlileri,Pamuk Çay,Göksu Çayı,Kurmuşlu Çayı,Kuru Çay,Ambar Çayı,Caferi Çayı ve Salat çayıdır. Göl yönünden oldukça şansız olan ilçemizin tek gölü mevcut olup,bu göl Çöltepe köyü yakınlarında bulunmaktadır. Çöltepe ile Gültepe arasında bulunan bu gölün kaynağı hakkında hiçbir bilgiye rastlanmamıştır. Çakıllının güneyinde ikiz göl diye anılan iki göl daha mevcuttur. Derinli yer,yer 15 metreye yaklaşan gölden sulama amacı ile yararlanılmaktadır.

ULAŞIM:

İlçemiz Diyarbakır'a 55 km mesafede olup,Batman-Diyarbakır Karayolu Bismil'den geçmektedir.

İKLİM:

İlçemiz karasal iklimin etkisindedir. Yazlar kurak ve sıcak,kışlar ise soğuk ve yağışlı geçmektedir. Son yıllarda çevremizde yapılan barajlar İlçe iklimini değiştirmiştir. Daha önce aylarca yerde kar kalmasına karşılık,son yıllarda kar yağdığı dahi görülmemiştir. Kış mevsiminde don görülmemekle beraber Aralık ve Ocak aylarında hava sıcaklığının sıfırın altına düştüğü,yaz aylarında ise 45 derecenin üstüne çıkan bir sıcaklıkla karşılaştığı görülmüştür. Özellikle Temmuz,Ağustos aylarında sıcaklık tahammül edilemeyecek duruma gelmektedir. Hatta güneşte su kaynamakta ve bu sıcaklıkta zaman,zaman yumurta bile pişirilmektedir.

 

                                                             EĞİTİM VE KÜLTÜR


İlçemizde 1993 yılında Dicle Üniversitesine bağlı olarak ve GAP'a yönelik Meslek Yüksek Okulu açılmış ancak bölüm sayısı artırılamamıştır .En büyük eksikliğimiz İlçemizde Ziraat Fakültesinin olmayışıdır.
Halen 3 lise,10 İlköğretim Okulu mevcut olup,okullaşma oranı nüfusa göre yetersizdir. Halkın %90 ı okur-yazar olup,son yıllarda eğitimideki atılımlar ve Özel Dershanelerin çoğalması ile Üniversite Eğitimine büyük önem verilmektedir.

OKULLARIMIZ:

1-Bismil Lisesi:1973 yılında Eğitim Öğretime açılan Bismil Lisesi,uzun yıllar Bismil Ortaokulu olarak Bismil'in Eğitim ve Öğretimine büyük katkılar sağlamıştır. Bismil Ortaokulu 1949 yılında şimdiki Lise bahçesinde bulunan Sarı binada eğitime başlaması ile şu anda görev başında olan ve üst mevkilerde yer alan tüm Bismil'liler bu okuldan mezun olmuştur.1949 yılından önce ise yine bu adla anılan ve şimdi hiçbir kalıntısı kalmayan kerpiç bir binada İlçenin tek orta dereceli okulu olarak hizmet vermmiştir.

2-Kız Meslek Lisesi:Fatih Mahallesinde 1990 yılında yapılmıştır.
3-Çok programlı Lise:1990 yılında Endüstri Meslek Lisesi adı altında bir okul açılmış olup,bu okulun ilk müdürlüğünü İlyas KIRALİ yapmıştır.1994 yılında okulun adı Çok Programlı Lise olarak değiştirilmiştir. Okulun bünyesinde elektrik,mobilya marangozluk,demir-tesviye,ve dekorasyon bölümleri mevcut olup,yine aynı yıl İlçemizdeki mevcut Ticaret Lisesi aynı okulun bünyesine alınmıştır. Okulun İlçeye uzak oluşu ve gerekli ulaşım ağının kurulmamasından ve gerekli bölümlerin açılmamasından dolayı öğrenci mevcudu istenilen düzeye ulaşamamıştır. Bu okulun müdürlüğünü halen Recep DÜLGER yürütmektedir.
4-Atatürk İlköğretim Okulu:İlçenin en eski okullarından biridir.1963 yılında Eğitim-Öğretime açılmıştır. Bismil'in yetiştirdiği bir çok ünlü bu okuldan mezun olmuştur. İlçenin tek Anasınıfı da bu okulun bünyesinde bulunmaktadır. İlçenin en eski ve tek okulu olan Merkez İlkokulunun (Cumhuriyet İlköğretim Okulu)ihtiyaca cevap vermemesi nedeniyle Fatih Mahallesinde 5 sınıflı olarak açılan ATATÜRK İlk okulu 1997-98 öğretim yılında İlköğretime dönüşerek Atatürk İlköğretim Okulu adını almıştır.735 öğrenci,3 idareci ve 20 öğretmen ile ikili öğretim yapılan bu okulun ilk Müdürü Kemal PAMUKOĞLU

5-Cumhuriyet İlköğretim Okulu:1949 yılında açılan Bismil'in en eski okulu unvanını taşıyan Cumhuriyet ilköğretim okulu açılışında Merkez İlkokulu olarak uzun yıllar İlçenin tek okulu olarak hizmet vermiştir.1931 yılından önce de İlçemizde bir okul mevcut olup,Merkez İlkokulu olarak anılan ve Kerpiç'ten yapılan bir okul mevcut olup,şu anda hiçbir kalıntısına rastlanmamaktadır. Bu okuldan on binlerce öğrenci mezun olup,mezunlarından bazıları Ülke yönetiminde de söz sahibi olmuşlardır. Yapılan araştırmaya göre Okulun ilk Müdürü hakkında bilgiye rastlanmamıştır. Bilinen ilk Baş Öğretmen O.Zeki ELMASOĞLU'dur.

6-Eğitim Şehitleri İlköğretim Okulu:
7-Fatih İlköğretim Okulu:
8-Mehmet Akif İlköğretim Okulu:
9-Mehmetcik İlköğretim Okulu
10-Kurtuluş İlköğretim Okulu
11-Ulutürk İlköğretim Okulu:
12-Yunus Emre İlköğretim Okulu:
13-Ziya Gökalp İlköğretim Okulu:

MESLEK YÜKSEK OKULU:

Bismil Meslek Yüksek Okulu:1991 yılında Dicle Üniversitesine bağlı olarak İlçemizde kurulan Bismil Tarım Araçları ve Makineleri Meslek Yüksek Okulu bir müddet Dicle Üniversitesi Kampüsü içerisinde eğitim-öğretim verdikten sonra 1993 yılında İlçemizde kendilerine tahsis edilen bir binada geçici olarak Eğitimine başlamıştır.Açılan bu Meslek Yüksek Okulu İlçenin Eğitimine büyük bir katkıda bulunduğu gibi.GAP'a yönelik olarak ta açılan Meslek Yüksek Okulu Çiftçilerimize da büyük yararlar sağlamıştır.

KÜLTÜR:

Bismil Diyarbakır'ın diğer ilçelerinden apayrı bir kültürel yapıya sahiptir. İlçenin yerlileri Türkmen olup,Konya ve Musul tarafından geldikleri tahmin edilmektedir. Kullanılan lehçe Azeri lehçesine yakın olup,Urfa'lılarla aynı lehçeyi kullanmaktadırlar. Yapılan araştırmada Bismil'in kültürüne Bulgaristan dan gelen soydaşlarımızın etkisi çok olmuştur. Eskiden festivaller düzenlenir ve bu festivallerde yerli halk çeşitli tiyatro oyunlarını sergiler,mehter takımı marşlar çalar,çeşitli yarışmalar düzenlenirdi. Bu yarışmaların en önemlisi At Yarışları idi. Şimdiki Cumhuriyet İlköğretim Okulunun arkasında kalan yer,Koşu yolu olarak kullanılmakta idi. Bu festivaller süresince panayırlarda ip cambazları ve sihirbazlar hünerlerini sergilerdi. En önemli festivallerden biri" En İyi Merkep Yetiştirme"festivali idi. Bismil'in o zamanki sembolü olan iri beyaz eşekler çok meşhur olup,yerel dilde bunlara Şamam Eşeği adı verilirdi. Günümüzde bu eşeklerin nesli tükenmiş olup,zamanın en iyi taşıma ve ulaşım araçları idi. Bu gün bu eşeklerin yerlerini son model mersedesler ve opeller almıştır. okuma yazma oranı çok yüksekti.

BİSMİL'İN ÜNLÜ KİŞİLERİ:

Bismil'in yetiştirdiği ünlüler şunlardır;

1-Esma OCAK(Yazar)

2-Vasfi ÖNGÖREN(Yazar)
3-Salih ÇELİK(Prof
4-Bahattin KARAKOÇ(Milletvekili-Avukat) 5-SalihSÜMER(Milletvekili-Devlet Bakanı 6-Edip POLAT(Yazar) 7-Abdurrahman Efendi(1920-24 Diyarbakır Belediye Başkanı)
8-Erdal BULUT(Ses Sanatçısı)
9- Veysel ÖNGÖREN(Şair)
10- Reşat GÜLEKEN(General
11- Şeyhmus ARSLAN(Milletvekili
12- Muzaffer ARSLAN(Milletvekili
13- Eşref CENGİZ(Milletvekili
14- Eşref CENGİZ(Milletvekili

 

                                                    Sosyo-Ekonomik  Yapı

Sosyal Yapı:
Bitki örtüsü:İlçemizde orman bulunmamaktadır. Yer yer yabani ağaçlara rastlamak mümkündür. Genellikle su kenarlarında söğüt ve sazlıklar bulunmaktadır. Her nedense bir türlü ağaçla aramız düzelmemiştir. Ancak çok eski tarihlerde İlçemizin sık ormanlarla kaplı olduğu bilinmektedir. En çok rastlanan ve çabuk büyüyün ağaç cinsleri dut,akasya ve kavaktır.1930-40 yılları arasında İlçemizde İpek böcekçiliğinin yapıldığı büyüklerimiz tarafında söylenmektedir
İpek Böceği için binlerce dut ağacı ekilmesine rağmen gerekli koruma yapılmadığından şimdide yerlerinde yeller esmektedir.

Yapılaşma: